Tamboraren erupzioa edo uda gabeko urtea

Miren Mendia Aranguren

Tambora sumendiko eztandaren 200. urteurrena.

Azken bolada honetan gure Lurra, badirudi arreta eske ari zaigula sumendien erupzioekin eta lurrikarekin. Gertakari bi hauek dira, Lurraren barneko aldean sortzen diren fenomenoak. Guk ikusi eta senti ditzakegunak gertakari horien ondorioak dira.

1. irudia: Tambora sumendia. Indonesiako Sumbawa uhartean dago, 2.722 metroko altuera du eta bere azken erupzioa 1967. urtean izan zen. (Argazkia: Wikipedia).

1. irudia: Tambora sumendia. Indonesiako Sumbawa uhartean dago, 2.722 metroko altuera du eta bere azken erupzioa 1967. urtean izan zen. (Argazkia: Wikipedia).

Gaurkoan sumendiei buruz arituko gara. Gogoan ditugu Islandiako Bárðarbunga eta Eyjafjallajökull. Agertu den azkena Txileko Calbuco izan da. Ia zuzenean ikusi ahal izan dugu bere gailurreko ahotik gasak eta errautsak irteten, eta hodei grisaxkara handi bat sortzen (zutabe eruptibo izena ematen diogu indarrez gorantza doan multzo horri). Erupzio baten magnitudea jakiteko hainbat dira kontutan hartzeko datuak: kanporatzen duen materialen bolumena, material honen tamaina. Material hauek behin lurrera erorita neur daitezke.

Datu hauetan oinarrituta, zientzialariek esan dute Calbuco sumendiaren erupzioen magnitudea 4koa dela, hau da, VEI:4 (VEI ingelesezko “leherkortasun bolkanikoaren indizea” da). Indize honek erupzio leherkorren magnitudea adierazten du eta 0- 0-tik 8-ra doa, logaritmo-eskalan; horrek esan nahi du zenbaki bat gehituz erupzioa aurrekoa baino 10 aldiz indartsuagoa dela. Aurten, 200 urte bete dira Indonesiako Tambora sumendiaren erupzioa gertatu zenetik. 1815. urteko hura, 7ko VEI indizea izan zuelarik, historian gertatu diren indartsuenetarikoa da. Aspaldi gertatu zen arren, geologoen azterketei esker erupzio hura nolakoa izan zen jakin dezakegu, datu objektiboak aztertuz. Horrela, azter dezakegu jaurtikitako materialaren bolumena, behin lurrera erori eta metatu ondoren.

2. irudia: Leherkortasun bolkanikoaren indizea eta jaurtikitako materialaren bolumena, adibide ezagunekin. Tambora ikusten da VEI 7 lekuan eta dagokion bolumena 100 km kubiko baino gehiago.Calbuco adierazi da biak alderatzeko.

2. irudia: Leherkortasun bolkanikoaren indizea eta jaurtikitako materialaren bolumena, adibide ezagunekin. Tambora ikusten da VEI 7 lekuan eta dagokion bolumena 100 km kubiko baino gehiago.Calbuco adierazi da biak alderatzeko.

Datuok diotenez, Tamboraren erupzioak 100 km kubiko inguru material jaurtiki zuen atmosferara. Baina zer da sumendiaren ahotik indarrez ateratzen den material hori? Zertaz dago osatua? Alde batetik, baditugu material solidoa, errauts neurriko(<2mm) laba zatiak, eta eraikin bolkanikoaren beraren leherketak apurtutako zati txikiak. Tamborak 4.000 m inguruko garaiera zuen erupzioa gertatu aurretik, eta geroztik, 1.450 m txikiagoa da. Erupzio leherkor batean kanporatzen diren material solidoak, gorantza abiatzen den labaren zatiak dira, eta zenbat eta leherketa indartsuagoa izan, zatiak are eta txikiagoak eta altuera handiagoetara helduko dira leherketaren indarrez. Bestalde, konposizio ezberdineko gasak ateratzen dira. Gasak hainbatekoak izan daitezke. Sigurdsson eta Careyk (1992) aurkitu zuten Tamboraren erupzioan 100 Tg HCl (teragramo= 1012) eta 70 Tg HF askatu zirela, baita Sufrezko kantitate handiak ere, Sufre dioxido SO2 modura.

Erupzio leherkor batean kanporatzen diren material solidoak, gorantza abiatzen dira leherketaren indarrak bultzatuta eta altuera handietara hel daitezke. Altuera hau da leherketaren magnitudea adierazteko kontutan hartzen den beste datu bat. Zenbat eta leherketa indartsuagoa izan, zati txikiagotan puskatuko da laba, eta altuera handiagora igoko da. Tamboraren zutabe eruptiboa 43 km-ko altueraraino igo zen (Sigurdsson eta Carey, 1989).

3.irudia: Zenbat eta sumendi baten leherketa indartsuago izan, zati txikiagotan puskatuko da laba eta altuera handiagora igoko da.

3.irudia: Zenbat eta sumendi baten leherketa indartsuago izan, zati txikiagotan puskatuko da laba eta altuera handiagora igoko da.

Kanporatzen diren arroka zati hauek airean egongo dira, lurrera berriro erortzen diren arte. Finenak, errauts finak manten daitezke airean esekiduran orduak eta egunak. Haizeek garraia ditzakete oso distantzia handietara (zenbat eta gorago igo, hainbat eta urrutirago helduko dira). Tamboraren errautsak 1.300 km-ra aurkitu dira. Erupzio honen gisako erupzioen ondorioak nabarmenak dira maila guztietan. 10.000 izan ziren erupzioak zuzen kaltetu zituenak (Oppenheimer, 2003). Egile honek jaso dituen dokumentuen arabera (zuzeneko dokumentu asko baitago jasota), leherketaren zarata 2.000 km-ra entzun zen. Erupzioak berehalako iluntasuna ekarri zuen inguruan eta 600 km-ko distantziara ez zen bi egunetan eguzkia ikusi, honek berehalako tenperatura jaitsiera eragin zuen eta bai ondorengo laborantzen galera ere. Izan ere, goseteak jota hil ziren inguruko irletako 38.000 gizaki. Baina erupzioaren eragina harago joan zen, mundu mailan sumatu sentitu baitzen.

Tamboraren erupzioak Sufre dioxido kantitate handiak sartu zituen estratosferan (43 km-ko altuerako zutabe eruptiboa). Sufre dioxidoak kliman eragina izan dezake. Gas honek aerosol izeneko azido sulfurikozko tanta txiki-txikiak sortzen ditu (0,002 µm tamainakoak), estratosferan gertatzen diren erreakzioen bitartez.Tanta hauek estratosferan mantentzen dira esekiduran urte batez edo gehiago. Horrela, pantaila moduko estalki bat sortu eta eguzki-izpien sarrera galarazten dute Hori dela eta, argi eta bero gutxiago heltzen denez Lurreko gainazaleraino tenperaturaren jaitsiera gertatzen da mundu mailan. Zaila da Tamboraren ahotik zenbat gas irten zen jakitea, baina azken urteetan zientzialariek tresna baliagarria aurkitu dute azterketa honi aurre egiteko. Izan ere, gutxika azkenean aerosolak lurrera erortzen dira eta gordeta geratzen dira poloetako izotzetan. Antartidan aurkitu dituzten sufre gehieneko bi izotz-nukleoetako bat Tamborari dagokiona da. Kalkuluen arabera 60 Tg sufre izan zen (Oppenheimer, 2003). Hau guztia ikusita pentsa dezakegu ondorio latzak ekarriko zizkiela inguruko biztanleei erupzioak.

Egile honen arabera, 12.000 izan ziren zuzeneko biktimak, baina 88.000 guztira, Tamboraren ondorioak mundu mailan sentitu zirelako, 1816. urtea uda gabeko urtea izan zen eta bai klima-aldaketarekin lotutako mundu mailako hondamendiaren urtea ere, munduko bataz besteko tenperatura 0,4-0,7°C jaitsi baitzen, negu hotzak, eta euri ugari ekarriz. Klima hotz honek eragin zuen laborantzen galera, eta gosetea. Ondorio hauek batez ere Ipar hemisferioan nabaritu ziren, Europan, Errusia eta Ipar Amerikan. Ez da harritzekoa Tamboraren erupzioaren ondorengo hilabeteak jendearen gogoan eta idazkietan islatua egotea, zerua laino ilun batez estalia geratu baitzen.

Tamboraren erupzioa izan da Indonesiako sumendi historikoetan garrantzitsuena eta munduan zehar utzi dituen seinaleak hain argiak izan direnez (ziurgabetasun guztiak barne), erupzio hori erreferentzia bilakatu da zientziaren ikuspuntutik.

Erupzio handiak eta erupzio handiak daude, Tamborarena azken hauetakoa izan zen.

Erreferentzia bibliografikoak:

  • Oppenheimer, C., Climatic, environmental and human consequences of the largest known historic eruption: Tambora volcano (Indonesia) 1815, Progress in Physical Geography (2003), 27-2, págs. 230-259
  • Sigurdsson, H. eta Carey, S.: “Plinian and co-ignimbrite tephra fall from the 1815 eruption of Tambora volcano”. Bulletin of Volcanology (1989), 51, págs. 243-270.
  • Stothers, R.: “The great Tambora eruption in 1815 and its aftermath”. Science (1984), 224, págs. 1191-1198

-oOo-

Miren Mendia Aranguren (Mineralogia eta Petrologia Saila, ZTF-FCT) TAMBORAREN ERUPZIOA EDO UDA GABEKO URTEA artikulua Zientzia Kaiera blogean argitaratu zen 2015eko ekainaren 16an.

Eskerrak eman nahi dizkiogu Kultura Zientifikoko Katedrari artikulua ZTFNews-en argitaratzeko baimena emateagatik.

0 Responses to “Tamboraren erupzioa edo uda gabeko urtea”



  1. Dejar un comentario

Responder

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión / Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión / Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión / Cambiar )

Google+ photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google+. Cerrar sesión / Cambiar )

Conectando a %s




UPV/EHU
UPV/EHU
UPV/EHU
Premio a la Mejor Entrada de marzo del Carnaval de Física 2014: El lago elgygytgyn (por Marta Macho)
Premio Mejor Post en la VII Edición del Carnaval de Humanidades..Gracias a Marta Macho
Premio a la Mejor Entrada de la Edición 4.1231 del Carnaval de Matemáticas.

Egutegia | Calendario

mayo 2016
L M X J V S D
« Abr   Jun »
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031  

Artxiboak | Archivo

Estatistika | Estadística

  • 2,520,917 sarrerak | visitas

RSS Noticias UPV/EHU

  • Ha ocurrido un error; probablemente el feed está caído. Inténtalo de nuevo más tarde.

RSS UPV/EHU Albisteak

  • Ha ocurrido un error; probablemente el feed está caído. Inténtalo de nuevo más tarde.

RSS Eventos UPV/EHU

  • Ha ocurrido un error; probablemente el feed está caído. Inténtalo de nuevo más tarde.

RSS UPV/EHU Ekitaldiak

  • Ha ocurrido un error; probablemente el feed está caído. Inténtalo de nuevo más tarde.

A %d blogueros les gusta esto: