Kimika, kimikoak, kimikariak, kimifobia eta euskara

Gotzone Barandika

Duela urte batzuk, honako hau irakurri nuen plataforma ekologista baten pankarta batean: “Los químicos van a acabar con el planeta”.

Kimikaria naizenez, izugarrizko ikara hartu nuen, nik honela ulertu nuelako: “Kimikariek akabatuko dute lur-planeta”. Argitu behar dut sustoa ez nuela hartu “akabatu” eta “planeta” elkarrekin jartzean sortzen den mezu fatalistaren ondorioz. Ordez, sosegurik ezin nuen hartu pentsatzean geu kimikariok ginela horren errudun. Zorionez, handik gutxira konturatu nintzen mezua hauxe zela: “Produktu kimikoek akabatuko dute lur-planeta”. Orduan lasaitasun pixka bat hartu nuen. Mezuaren fatalismoa antzerakoa zen modu berrian irakurrita ere, baina gutxienez geu kimikariok ez ginen bekatari zuzenak…

Gero eta mezu kimifobiko gehiago ikusten ari gara gure gizartean. “Kimifobia” terminoa ez dago hiztegietan oraindik, baina pentsamolde baten ezaugarria da, adierazten duelako kimikarekin zerikusia duen guztiarekiko gorrotoa. Mezu dikotomikoa da: naturala dena ona da eta kimikoa (sintetikoa) dena, txarra. Oraingo honetan, baina, nire asmoa ez da zentzurik gabeko mezu kimifobikoei aurre egitea. Izan ere, pankartaren pasadizoan agerian geratzen diren hizkuntzen berezitasunak azpimarratu nahi nituen. Hots, ingelesez “chemical products” gabe, “chemicals” terminoa erabiltzen da askotan, eta, horrekin lotuta, batzuek itzulpen zuzena egiten dute gaztelaniara: chemicals=químicos.

1. irudia: “Chemicals” hitzaren esangura “produktu kimikoak” da. (Argazkia: junksscience.com).

1. irudia: “Chemicals” hitzaren esangura “produktu kimikoak” da. (Argazkia: junksscience.com).

Gaztelaniaz, “químico” hitza izen modura erabiltzen denean kimikaren profesionala aditzera eman nahi da, kimikaria, alegia. Beraz, zorionez, euskaraz halako nahasterik ezin da egin, atzizki egokiak dauzkagulako izena (kimikaria, químico, chemist) eta adjektiboa (kimikoa, químico, chemical) elkarrengandik bereizteko.

2. irudia: Iragarki kimifobiko baten adibidea non “químico” adjektiboa erabiltzen baita substantibo modura.

2. irudia: Iragarki kimifobiko baten adibidea non “químico” adjektiboa erabiltzen baita substantibo modura.

Hala ere, “kimiko” eta “químico” hitzak gero eta gehiago erabiltzen ari dira “produktu kimikoak” terminoaren ordez.

Gaztelaniaz, iragarki askotan daukat ikusita hori, eta gaineratu behar da nahaste hori mezu kimifobikoei atxikita ikus daitekeela beti. Beraz, mezu kimifobikoak plazaratzen dituztenek kimika askorik ez dakitela pentsa dezakegu. Hori egia da hainbatetan, baina ez beti. Hau da okerrena: mezu horiek industria kimikotik bertatik sortzen dira gehienetan, haien produktuei gehiegizko baloreak eman nahi dizkietelako. Merkatu-balore horiek ezagunak dira: osasunerako produktu “naturalak” edota ingurumenerako produktu “berdeak”. Zoritxarrez, borondate oneko lagun asko dabiltza zabaltzen mezu horiek. Seguruenik, halakoak izango ziren ikusi nuen pankartaren atzean zeudenak. Alabaina, gogo onekoa izatea izan eta kimika ezagutzea ez da gauza bera.

-oOo-

Gotzone Barandikaren (Kimika Ez-Organikoko Saila, ZTF-FCT) Kimika, kimikoak, kimikariak, kimifobia eta euskara artikulua Zientzia Kaiera blogean argitaratu zen 2015eko apirilaren 28an.

Eskerrak eman nahi dizkiogu Kultura Zientifikoko Katedrari artikulua ZTFNews-en argitaratzeko baimena emateagatik.

0 Responses to “Kimika, kimikoak, kimikariak, kimifobia eta euskara”



  1. Dejar un comentario

Responder

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión / Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión / Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión / Cambiar )

Google+ photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google+. Cerrar sesión / Cambiar )

Conectando a %s




UPV/EHU
UPV/EHU
UPV/EHU
Premio a la Mejor Entrada de marzo del Carnaval de Física 2014: El lago elgygytgyn (por Marta Macho)
Premio Mejor Post en la VII Edición del Carnaval de Humanidades..Gracias a Marta Macho
Premio a la Mejor Entrada de la Edición 4.1231 del Carnaval de Matemáticas.

Egutegia | Calendario

octubre 2016
L M X J V S D
« Sep   Nov »
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31  

Artxiboak | Archivo

Estatistika | Estadística

  • 2,520,903 sarrerak | visitas

RSS Noticias UPV/EHU

  • Ha ocurrido un error; probablemente el feed está caído. Inténtalo de nuevo más tarde.

RSS UPV/EHU Albisteak

  • Ha ocurrido un error; probablemente el feed está caído. Inténtalo de nuevo más tarde.

RSS Eventos UPV/EHU

  • Ha ocurrido un error; probablemente el feed está caído. Inténtalo de nuevo más tarde.

RSS UPV/EHU Ekitaldiak

  • Ha ocurrido un error; probablemente el feed está caído. Inténtalo de nuevo más tarde.

A %d blogueros les gusta esto: