Archive for the 'Biología' Category

Superheroiak diseinatzen

Julen Diaz eta Adrian Odriozola

Nola izango ote da etorkizuneko goi mailako kirola? Batzuen ustez, teknologiaren inbasioak alde batera utziko du ikusleen zirrara, baina beste batzuek jarraituko dute zenbait kirolaren arau zaharkituen bilakaeraren alde egiten. Dena dela, zentzuzkoa da kirolarien markak eta errekorrak denborarekin apurtuz joango direla pentsatzea.

Izan ere, urteetan zehar irabazitako ezagupenak, entrenamenduen diseinua, erabilitako materialaren kalitatea eta esfortzuaren etekina hobetzea eragiten du. Zoritxarrez, errekorrak apurtzeaz mintzatzen ari garenean beste osagai bat erantsi behar diogu saltsari: dopina.

1. irudia: Nazioarteko Olinpiar Batzordeak dopina deritzo, kirolari batek haren organismoak ez dituen substantziak hartzeari, edo legezko diren substantziak normala ez den moduan hartzea, lehiaketetan errendimendu fisikoa handitzeko.

1. irudia: Nazioarteko Olinpiar Batzordeak dopina deritzo, kirolari batek haren organismoak ez dituen substantziak hartzeari, edo legezko diren substantziak normala ez den moduan hartzea, lehiaketetan errendimendu fisikoa handitzeko.

Seguir leyendo ‘Superheroiak diseinatzen’

Flatulencias, también llamadas pedos

Eduardo Angulo

Alguien me pregunto un día
¿Qué es un pedo?
y yo le conteste muy quedo:
el pedo es un pedo,
con cuerpo de aire y corazón de viento
el pedo es como un alma en pena
que a veces sopla, que a veces truena
es como el agua que se desliza
con mucha fuerza, con mucha prisa.

Francisco de Quevedo, Poema al Pedo.

Diccionario de la Lengua: Pedo. Ventosidad que se expele del vientre por el ano.

Diccionario Médico de la Universidad de Salamanca: Flatulencia. Mezcla de gases que se expulsa por el ano con un sonido y olor característicos: está producida por bacterias y levaduras simbióticas que viven en el tracto gastrointestinal de los mamíferos, y por partículas aerosolizadas de sus excrementos.

flatulencias

Seguir leyendo ‘Flatulencias, también llamadas pedos’

Elefanteak eta LSDa

animaliean-aferak_phixr-1_phixr-260x112Juan Ignacio Pérez eta Miren Bego Urrutia

Tamainak badu garrantzia

Itxura ez da tamainak baldintzatzen duen animalien ezaugarri bakarra; funtzioa ere haren menpe dago. Denok dakigu, jakin, animalia handiek txikiek baino gehiago jaten dutela, eta oxigeno gehiago behar dutela. Baina jaten denaren kantitatearen eta tamainaren arteko erlazioa, edo arnastean hartzen den oxigeno-bolumenaren eta tamainaren artekoa ez dira linealak. Hau da, magnitude horiek ez dira guztiz proportzionalak; gauza bera gertatzen da animalien funtzionamenduaren atal guztietan. Eta kontuan hartu behar da animaliekin esperimentuak egin nahi direnean. Begira, bestela, hori ez jakiteagatik psikiatra talde bati zer gertatu zitzaion 1962. urtean.

Seguir leyendo ‘Elefanteak eta LSDa’

Asiatik datorren liztorra (III)

Juan Carlos Iturrondobeitia

Europan izan dugun liztor inbasiorik arrakastatsuenaren protagonistari eskaini diogun artikulu-sortari bukaera emango diogu gaurkoak. Asiatik datorren liztorra edo Vespa velutinaren jatorria eta ezaugarriak ikusi genituen Asiatik datorren liztorra (I) artikuluan. Velutinaren bizi-zikloa eta honen inbasioak eragindako ondorioak aztertu genituen gerora Asiatik datorren liztorra (II) artikuluan. Amaitzeko, inbasioaren aurkako irtenbideak ikusiko ditugu.

Habia-suntsiketak

Asiatik datorren liztorrari aurre egiteko, habia-suntsiketak dira oraindik ere metodorik eraginkorrenak. Hau da bidea Asiako liztorren populazioak murrizteko. Habiaren-suntsiketa lehenbailehen egin behar da azaroaren amaiera arte. Ale guztiak barnean daudela ziurtatzeko, gauez egitea gomendatzen da, epe horretan erabat gelditzen delako liztorren kanpoko jarduera.

 1. irudia: Asiatik datorren liztorrak egindako habia. (Argazkia: CODDAC).

1. irudia: Asiatik datorren liztorrak egindako habia. (Argazkia: CODDAC).

Seguir leyendo ‘Asiatik datorren liztorra (III)’

Asiatik datorren liztorra (II)

Juan Carlos Iturrondobeitia

Asiatik datorren liztorra edo Vespa velutinaren jatorria eta ezaugarriak ikusi genituen Asiatik datorren liztorra (I) artikuluan. Europan izan dugun liztor inbasiorik arrakastatsuenaren protagonistarekin jarraituko dugu. Velutinaren bizi-zikloa ikusiko dugu lehenik eta gerora, Asiako liztorraren inbasioaren ondorioak aztertzera ekingo diogu.

Bizi-zikloa

Monoginoak diren kolonien ziklo biologikoak urtebete irauten du. Hau da, erregina fundatzaile bakoitzak kolonia bakarra osatuko du (habia bat), eta handik urtebetera fundatzaile berriak sortuko dira, beste toki batzuetara joan eta habia berria egitera.

Erreginak izango direnak, saiatzen dira toki oso babestuetan, baso-eremuetan edo nekazaritza-eremuetan negua igarotzen. Horretarako, zuloak bilatzen dituzte lurzoruan, harri-zirrikituetan eta arrakaletan. Era berean, eraikinetan babestu daitezke. Negua bukatzen denean eta udaberriko baldintza klimatikoak onuragarriak direnean, erregina fundatzaile bilakatzen dira eta ahalik eta lasterren saiatzen dira habia primario bat eraikitzen, hibernazio-tokietatik gertu. Hori dela eta, oso ohikoa da erregina izango diren horiek habia primarioetan, leku estalietan, eraikinetan, garien edo bestelakoen tokietan, hormetan, zuhaixketan edo lurzoruetan egotea, bertan hibernatzen baitute. Erregina bakoitzak paperezko habia primario bat eratzen du, zelulosazko materiala ura eta listuarekin nahasita. Erreginak, habia horretan errundako 5-10 arrautzetatik sortuko dira lehen langile antzuak apirila-maiatza tartean. Haiek izango dira hurrengo larbak elikatzeko harrapakinak lortuko dituztenak. Hortik aurrera, errutea izango da erreginak izango duen zeregin bakarra, eta horrela, kolonia handituz joango da.

1. irudia: Vespa velutina edo Asiako liztorren erregina fundatzaile bakoitzak kolonia bakarra osatzen du, habia bat.

1. irudia: Vespa velutina edo Asiako liztorren erregina fundatzaile bakoitzak kolonia bakarra osatzen du, habia bat.

Seguir leyendo ‘Asiatik datorren liztorra (II)’

El caso de Rachel Carson

Eduardo Angulo

el-caso-de-rachel-carsonHace no muchos años un catedrático de Ecología dejó escrito que “dicho de otro modo y telegráficamente: sin el libro de Rachel Carson, hoy seguramente no existiría Greenpeace”. Si esto es así, quizá no haya persona más respetada y, a la vez, más desconocida en nuestro entorno que Rachel Carson y su libro Primavera silenciosa. En cambio, en Estados Unidos se considera que este libro es uno de los más notorios del siglo XX y de los que más han influido en su cultura, su sociedad y su política. A menudo comparado con La cabaña del Tío Tom, que proporcionó un sólido apoyo social al abolicionismo, Primavera silenciosa contribuyó a un nuevo conocimiento del lugar que ocupa la especie humana en el mundo y a promover políticas y conductas para preservar el ambiente. Fue Rachel Carson la que ayudó, con su libro y su testimonio, a la creación, años después de su muerte, de la Agencia de Protección Ambiental de Estados Unidos, la conocida EPA, a controlar el uso del DDT y de otros pesticidas, a la celebración del Día de la Tierra, a las leyes que se dictaron en muchos países del planeta sobre pesticidas, insecticidas, fungicidas, rodenticidas y productos similares y, en fin, al desarrollo del movimiento filosófico y político que hoy llamamos ecologismo. Veamos, brevemente, que hizo Rachel Carson para merecer una declaración tan tajante de aquel catedrático de Ecología.

Seguir leyendo ‘El caso de Rachel Carson’

Asiatik datorren liztorra (I)

Juan Carlos Iturrondobeitia

Asiako hego-ekialdean du jatorria, baina gaur egun bere kokapen naturaletik at egiten ari da, alegia, Bangladesh, Butan, Txina (Hong Kong Barne), India, Indonesia, Korea, errepublika, Laos, Malasia, Birmania, Tailandia, eta Vietnam horietatik kanpo ari da hedatzen.

Frantziako Lot-et-Garonne departamenduan antzeman zen lehen aldiz Europan 2006an, eta harrezkeroztik kontinente honetan inoiz gertatu den liztor-inbasiorik arrakastatsuena izan da ziur aski velutinaren inbasio hau.

1. irudia: Vespa velutina edo Asiako liztorra. (Argazkia: Danel Solabarrieta).

1. irudia: Vespa velutina edo Asiako liztorra. (Argazkia: Danel Solabarrieta).

Ez dago argi nondik sartu ziren Europara, baina hala ere, badirudi hibernatzen zeuden erreginak nahi gabe ekarriko zituztela Txinatik (Ekialde Zhejiangetik edo Jiangsu probintziatik). Beharbada erregina bakar bat sartzea ere nahiko izango zen. Seguruenik, nekazaritza-produktuetan, egur artean edota zeramikazko artikuluetan ekarriko zituzten 2004 baino lehenago Burdeoseko portura. Edonola, baliteke beste sarrera batzuk ere egon izana Portugal edo Galiziatik. Liztorraren hedapena oso azkarra izan da Frantzian, ikusi baitzuten 2011n departamenduen %50ean zeudela (101 departamentuetatik 50etan). Gero, Frantziatik gertura joan ziren, hau da, Belgika eta Italiara. Portugalen eta Iberiar Penintsulan, velutinaren milaka aipu egon dira.

Seguir leyendo ‘Asiatik datorren liztorra (I)’


UPV/EHU
ZTF-FCT

Q2006 A2016

facebook facebook

Premio a la Mejor Entrada de marzo del Carnaval de Física 2014: El lago elgygytgyn (por Marta Macho)
Premio Mejor Post en la VII Edición del Carnaval de Humanidades..Gracias a Marta Macho
Premio a la Mejor Entrada de la Edición 4.1231 del Carnaval de Matemáticas.

Egutegia | Calendario

febrero 2017
L M X J V S D
« Ene    
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728  

Artxiboak | Archivo

Estatistika | Estadística

  • 2,646,664 sarrerak | visitas

RSS Eventos UPV/EHU

  • Ha ocurrido un error; probablemente el feed está caído. Inténtalo de nuevo más tarde.

RSS UPV/EHU Ekitaldiak

  • Ha ocurrido un error; probablemente el feed está caído. Inténtalo de nuevo más tarde.